Hoe en waar je het beste kan gaan zoeken, hangt af van welke vraag  je hebt of over welk onderwerp je iets wilt weten. Archiefinstellingen hebben veel hulpmiddelen en kennis in huis om je op weg te helpen, welke vraag je ook hebt.

Wat is er te vinden?

Je kunt bij een archiefinstelling terecht voor verschillende soorten historische bronnen:

  • Documenten: de administratie, correspondentie en dossiers van een organisatie of een persoon;
  • Beeld- en geluidmateriaal: foto’s, prenten, (bouw)tekeningen, films, videobanden, dvd’s, geluidstapes, grammofoonplaten, cd’s etc;
  • Bibliotheek: publicaties over lokale geschiedenis, lokale kranten, lokale en historische tijdschriften, naslagwerken, publicaties over algemene historische onderwerpen.

Hulp bij onderzoek

Bijna iedere archiefinstelling heeft hulpmiddelen voor veel voorkomende soorten onderzoek, zoals stamboom- en huizenonderzoek. Speciale informatiebladen geven bijvoorbeeld uitleg over belangrijke bronnen die in alle archiefinstellingen voorkomen, zoals bevolkingsregisters en notariële akten.

Een inventaris is een ‘inhoudsopgave’ van een archief. Een inventaris beschrijft hoe het archief in elkaar zit en geeft globaal aan welke stukken het bevat. Daarnaast zijn er soms indexen op naam of plaatsnaam beschikbaar, zodat je heel gericht kunt zoeken naar (plaats)namen die voor jou interessant zijn. (Beeld)collecties en de bibliotheek zijn doorzoekbaar via een catalogus. Deze systemen om in te zoeken worden ‘toegangen’ genoemd. Steeds vaker staan ze op internet en zijn ze digitaal doorzoekbaar.

Waar ga je zoeken?

Bepaal eerst over welke plaats of regio je onderzoek gaat. Meestal worden archieven over een bepaalde plaats of regio dáár ook bewaard. Bepaal vervolgens of je bron afkomstig is van de lokale overheid of gaat over plaatselijke aangelegenheden. Zo ja, zoek dan eerst in het gemeentearchief van die plaats of in het dichtbij gelegen regionale historische centrum. Als je bron afkomstig is van de provinciale overheid of je onderzoek gaat over een regionaal of provinciaal onderwerp, zoek dan als eerste in de archiefinstelling in de provinciehoofdstad. Als je bron afkomstig is van de rijksoverheid of je onderzoek over een onderwerp gaat dat landelijk speelde, kijk dan als eerste in het Nationaal Archief.

Er zijn ook archiefinstellingen die archieven over bepaalde thema’s of bevolkingsgroepen verzamelen, zoals over vrouwen en de vrouwenbeweging (Aletta), over de Tweede Wereldoorlog (NIOD) of over sociale bewegingen (Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis).

 Digitaal of studiezaal?

De meeste archiefwebsites vermelden welke bronnen de archiefinstelling in huis heeft. Vaak kun je ook de inventarissen en catalogi via de website doorzoeken. Sommige bronnen zijn integraal gescand en via internet doorzoekbaar. Dat geldt vaak voor de burgerlijke stand, het bevolkingsregister en de doop-, trouw- en begraafboeken. Veel websites hebben een beeldbank, waarin de gedigitaliseerde beeldcollecties doorzoekbaar zijn- meestal foto’s. Welke bronnen digitaal toegankelijk zijn, verschilt per archief. Ook de voorwaarden verschillen: soms zijn scans gratis, maar dat geldt niet voor alle instellingen. Enkele archieven bieden de mogelijkheid om archiefstukken op aanvraag laten scannen. Hiervoor moet je meestal betalen.

Andere bezoekers en archiefinstellingen plaatsen ook tips voor het doen van archiefonderzoek online. Een selectie van deze tips kun je op het DNA-plein vinden.

Contact met het archief

Kun je iets niet vinden op de website van een archiefinstelling? Wil je zeker weten of een archief een bepaalde bron heeft? Aarzel niet en neem contact op. De medewerkers helpen je graag.